Markaziy Osiyo global jarayonlarning to‘laqonli sub’ekti sifatida o‘z mavqeini mustahkamlamoqda

Toshkentda bo‘lib o‘tgan Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining yettinchi Maslahat uchrashuvi navbatdagi mintaqaviy tadbir emas, balki butun mintaqaning yaqin o‘n yoki yigirma yillik siyosiy-iqtisodiy arxitekturasini belgilab beruvchi yirik siyosiy voqea bo‘ldi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning nutqi aynan shu uzoq muddatli, strategik rejani oydinlashtirishga qaratilgani bilan ahamiyatli bo‘ldi. Davlatimiz rahbari endilikda bunday uchrashuvlarni “maslahat formati” emas, balki yangi tipdagi “Markaziy Osiyo hamjamiyati” sifatida nomlashni taklif etdi.

Sammitda Prezidentlar Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlik konsepsiyasi, 2026-2028 yillarga mo‘ljallangan xavflar katalogi va chora-tadbirlar rejasi, Qirg‘iz Respublikasining BMT Xavfsizlik Kengashiga nomzodini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risidagi murojaat hamda Ozarbayjonning formatga to‘la huquqli a’zo sifatida qabul qilinishi bilan bog‘liq muhim hujjatlarni tasdiqladi. Bu qarorlar Markaziy Osiyoni geosiyosiy beqarorlik sharoitida faqat kuzatuvchi emas, balki tashabbuskor sub’ekt sifatida tasavvur qilinishiga zamin yaratadi. 

Bu yerda ikki muhim jihatga e’tibor qaratish zarur. Birinchidan, mintaqa endi tashqi markazlar tashabbusi bilan tuzilgan blok va ittifoqlarga qo‘shilish yoki qo‘shilmaslik bilan cheklanmaydi. Aksincha, o‘zining mustaqil mintaqaviy institutlarini yaratish yo‘lidan bormoqda. Mazkur jarayon global tartibot parchalanib, xalqaro jarayonlar oldindan bashorat qilib bo‘lmas darajada murakkablashgan bir vaqtda tabiiy himoya mexanizmi sifatida mahalliy hamjamiyatlarning mustahkamlanishi tendensiyasiga to‘la mos keladi.

Ikkinchidan, taklif etilgan format “Bryusselcha integratsiya”dan faqrli o‘laroq, suverenitetni cheklash emas, balki maslahat, kelishuv va bosqichma-bosqich yaqinlashuvga asoslangan “yumshoq integratsiya” modelidir. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “mintaqamizni 10-20 yildan keyin qanday ko‘rishni xohlashimiz haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish” strategik ahamiyatga ega. Aks holda mintaqa o‘z-o‘zidan tashqi qutblar o‘yinining ob’ektiga aylanib qoladi.

Ozarbayjonning maslahat uchrashuvlari formatiga to‘la huquqli a’zo sifatida qabul qilinishi sammitning eng muhim voqealaridan biri bo‘ldi. Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasida shakllanayotgan siyosiy-iqtisodiy ko‘prik nafaqat tranzit makoni, balki kengroq geosiyosiy fazoning muhim bo‘g‘iniga aylanmoqda. Transkaspiy yo‘laklarining kuchayishi, “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” temir yo‘li, Transafg‘on koridori va Kaspiy orqali yo‘llarning o‘zaro uyg‘unlashishi mintaqaning strategik va iqtisodiy imkoniyatlarini sezilarli oshiradi. 

Bu yerda yana bir nozik jihat borki, u ham bo‘lsa, Ozarbayjonning allaqachon Turkiy davlatlar tashkiloti, NATOning sheriklik formatlari, energiya koridorlari orqali G‘arb tartiboti bilan yaqin aloqada ekani. Uning maslahat formatiga kirishi “Markaziy Osiyo hamjamiyati”ni faqat “postsovet klubi” emas, balki Yevroosiyo-Janubiy Kavkaz-Yaqin Sharq kesishgan nuqtada turgan kengroq geosiyosiy hududga aylantiradi. Bu, o‘z navbatida, mintaqa davlatlariga bir tomonlama qaramlikdan ko‘ra, ko‘p vektorli siyosat olib borishda qo‘shimcha maydon yaratadi.

Batafsil: 

👉 https://uza.uz/oz/posts/markaziy-osiyo-global-jarayonlarning-tolaqonli-subekti-sifatida-oz-mavqeini-mustahkamlamoqda_783826

✈️@sam_vil_deputatlari