O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 2-fevraldagi PF–28-sonli "Mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatining samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni mamlakatimizda mahalliy davlat hokimiyati tizimini tubdan takomillashtirish, xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining mustaqilligi va ta’sirchanligini oshirish, hokimlarning hisobdorligini kuchaytirish hamda hududlarni boshqarishda zamonaviy va samarali boshqaruv tizimini joriy etishga qaratilgan muhim huquqiy hujjat hisoblanadi.

Farmon Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi va yangilangan Konstitutsiyada belgilangan demokratik tamoyillarni hayotga izchil tatbiq etish, davlat hokimiyatining vakillik va ijro etuvchi organlari o‘rtasidagi vakolatlarni aniq ajratish hamda "inson qadri uchun" tamoyili asosida hududlarni rivojlantirishga xizmat qiladi.

Farmonning maqsad va mazmun-mohiyati

So‘nggi yillarda mamlakatimizda mahalliy Kengashlarning hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, mahalliy budjet mablag‘laridan samarali foydalanish, aholi manfaatlarini himoya qilish hamda davlat organlari faoliyati ustidan parlament nazoratini amalga oshirish borasidagi vakolatlari izchil kengaytirildi.

Yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq xalq deputatlari mahalliy Kengashi raisi va hokim lavozimlarining ajratilishi mahalliy darajada hokimiyatlar bo‘linishi prinsipini ta’minlash, vakillik organlarining mustaqilligini kuchaytirish hamda ijro hokimiyati ustidan ta’sirchan nazorat o‘rnatishda muhim konstitutsiyaviy islohot bo‘ldi.

Mazkur Farmonning asosiy maqsadi:

mahalliy davlat hokimiyatining yangi konstitutsiyaviy modelini to‘liq joriy etish;
xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining davlat va jamiyat boshqaruvidagi rolini kuchaytirish;
hokimlarning Kengash oldidagi hisobdorligini oshirish;
hududlarni rivojlantirishda ochiqlik, shaffoflik va jamoatchilik nazoratini ta’minlash;
davlat boshqaruvida fuqarolarning ishtirokini kengaytirishdan iborat.

Farmon bilan belgilangan asosiy tamoyillar

Farmonda mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini tashkil etishning quyidagi ustuvor tamoyillari belgilangan:

mahalliy Kengashlarga vazifa va funksiyalar faqat qonun hujjatlari bilan yuklanadi;

davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mahalliy Kengashlar faoliyatiga noqonuniy aralashuviga yo‘l qo‘yilmaydi;

vakillik va ijro etuvchi hokimiyat organlarining vakolatlari aniq chegaralanadi;

mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyati "Kuchli Kengash, hisobdor va tashabbuskor hokim" tamoyili asosida tashkil etiladi;

mahalliy Kengashlarning mustaqilligi, tashabbuskorligi va ta’sirchanligi ta’minlanadi;

hududlarni rivojlantirishda fuqarolar manfaatlari ustuvor mezon sifatida belgilanadi;

qarorlar qabul qilish jarayonida ochiqlik va shaffoflik tamoyillari kuchaytiriladi.

Mahalliy Kengashlarning yangi vakolatlari

Farmonga muvofiq xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining vakolatlari sezilarli darajada kengaytirildi.

Jumladan, mahalliy Kengashlar:

ta’lim muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish bo‘yicha qarorlar qabul qiladi;

hududlarda ekologik xavfsizlikni ta’minlashga oid muhim masalalarni ko‘rib chiqadi;

shaharsozlik hujjatlari hamda yirik infratuzilma obyektlarini joylashtirish masalalarini muhokama qiladi;

transport, yo‘l infratuzilmasi, ichimlik suvi, kanalizatsiya va kommunal xizmatlarni rivojlantirishga oid masalalarni ko‘rib chiqadi;

hududiy investitsiya loyihalari bo‘yicha ochiq eshituvlar tashkil etadi;

hududlarni kompleks rivojlantirish dasturlarini tasdiqlaydi;

 ekologik va "yashil iqtisodiyot" loyihalarini qo‘llab-quvvatlaydi;

mahalliy budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

hududlarda tadbirkorlikni rivojlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda aholi bandligini ta’minlashga oid masalalarni ko‘rib chiqadi.

Nazorat va hisobdorlik mexanizmlari kuchaytirilmoqda

Farmon bilan mahalliy Kengashlarning nazorat funksiyalari ham sezilarli ravishda kuchaytirildi.

Xususan, mahalliy Kengashlarda muntazam ravishda:

• ichki ishlar organlari;
  prokuratura organlari;
  adliya organlari;
  sog‘liqni saqlash tizimi;
  maktabgacha va maktab ta’limi;
  iqtisodiyot va moliya;
  kambag‘allikni qisqartirish va bandlik;
  yoshlar siyosati;
  investitsiyalar va tashqi savdo;
  ekologiya;
  soliq hamda boshqa hududiy tashkilotlar rahbarlarining hisobotlari eshitiladi.
  

Hisobotlar yakunlari bo‘yicha deputatlar tomonidan aniqlangan muammolar yuzasidan tegishli qarorlar qabul qilinadi, ijro intizomi nazoratga olinadi va aholini qiynayotgan masalalarni hal etishga qaratilgan aniq vazifalar belgilanadi.

 Kutilayotgan natijalar

Mazkur islohotlar natijasida:

mahalliy Kengashlarning mustaqilligi va nufuzi oshadi;

hokimlarning deputatlar oldidagi hisobdorligi kuchayadi;

davlat organlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligi ta’minlanadi;

hududlarni rivojlantirish bo‘yicha qarorlar aholi manfaatlaridan kelib chiqib qabul qilinadi;

fuqarolarning davlat boshqaruvidagi ishtiroki kengayadi;

mahalliy budjet mablag‘laridan samarali foydalanish ustidan ta’sirchan nazorat o‘rnatiladi;

xalq bilan muloqot, tashabbuskorlik va jamoatchilik nazorati yangi bosqichga ko‘tariladi.

"Kuchli Kengash, hisobdor va tashabbuskor hokim" tamoyili Yangi O‘zbekistonda mahalliy davlat hokimiyatini zamonaviy, ochiq va xalq manfaatlariga xizmat qiluvchi boshqaruv tizimiga aylantirishning muhim huquqiy asosi hisoblanadi.