Мустақиллик — ҳар бир миллат ва давлатнинг ўз тақдирини ўзи белгилаши, миллий қадриятлари ва тараққиёт йўлини мустақил танлаши учун беқиёс имкониятдир. Ўзбекистон мустақилликка эришган дастлабки кунлардан бошлаб инсон қадри, унинг билим олиши ва камол топиши давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида белгиланди. Чунки мамлакатнинг бугунги тараққиёти ва эртанги келажаги, аввало, ёш авлоднинг қандай билим ва тарбия олишига бевосита боғлиқ.

Шу маънода, мустақиллик йилларида халқ таълими тизимида амалга оширилган туб ислоҳотлар мамлакат ҳаётидаги энг муҳим ва кенг қамровли ўзгаришлардан бири бўлди. Таълим соҳасининг ҳуқуқий асослари мустаҳкамланди, миллий таълим тизими шакллантирилди, ўқув дастурлари ва дарсликлар янгиланди, юзлаб янги мактаблар барпо этилди, мавжуд таълим муассасалари реконструкция ва капитал таъмирдан чиқарилди.

Айниқса, кейинги йилларда мактаб таълимини янги босқичга олиб чиқиш, унинг сифати ва самарадорлигини ошириш, ҳар бир болага замонавий шароитларда билим олиш имкониятини яратиш бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.

Миллий таълим тизимининг шаклланиши

Мустақилликнинг дастлабки йилларида халқ таълими соҳасидаги энг муҳим вазифалардан бири собиқ тизимдан мерос бўлиб қолган таълим мазмунини қайта кўриб чиқиш ва миллий манфаатларга мос янги тизимни шакллантиришдан иборат бўлди.

Янги Ўзбекистоннинг таълим сиёсатида ёш авлодни нафақат билимли, балки Ватанга муҳаббатли, миллий ва умуминсоний қадриятларга содиқ, мустақил фикрлайдиган шахс сифатида тарбиялаш асосий мақсадлардан бири этиб белгиланди. Шу боис таълим мазмунига Ўзбекистон тарихи, миллий анъаналар, она тили ва адабиёти, маънавият ҳамда миллий қадриятларга оид мавзулар кенгроқ киритилди.

«Таълим тўғрисида»ги қонун ва Кадрлар тайёрлаш миллий дастури таълим соҳасидаги ислоҳотларнинг ҳуқуқий ва ташкилий пойдеворини яратиб берди. Ушбу ҳужжатлар асосида узлуксиз таълим тизими шакллантирилди, таълим сифатига янгича ёндашувлар жорий этилди.

Мактаб таълимининг янги босқичи

Мустақиллик йилларида умумий ўрта таълим тизими босқичма-босқич такомиллаштирилди. Айниқса, 11 йиллик умумий ўрта таълим тизимининг қайта тикланиши халқ таълими соҳасидаги муҳим ислоҳотлардан бири бўлди.

Бу ўзгариш ота-оналар, ўқувчилар ва педагоглар учун кенг имкониятлар яратди. Ўқувчилар ўз яшаш ҳудудидаги мактабларда узлуксиз билим олиш имконига эга бўлди. Шу билан бирга, таълим дастурлари қайта кўриб чиқилиб, фанларни чуқур ва сифатли ўрганишга қаратилган янги ёндашувлар жорий этилди.

Бугунги кунда мактаб таълими фақат дарс ўтиш билан чекланиб қолмасдан, ўқувчининг қобилияти ва қизиқишини аниқлаш, унинг иқтидорини ривожлантириш ҳамда келажак касбини тўғри танлашига кўмаклашишга хизмат қилмоқда.

Янги мактаблар — янги имкониятлар

Мустақиллик йилларида аҳоли сонининг ўсиши ва янги турар жой массивларининг барпо этилиши муносабати билан янги мактабларга бўлган эҳтиёж ҳам ортиб борди. Бу эса мамлакатимизда мактаблар қурилишига алоҳида эътибор қаратишни талаб қилди.

Шу мақсадда турли ҳудудларда янги умумтаълим мактаблари барпо этилди. Янги қурилаётган мактаблар замонавий лойиҳалар асосида қурилиб, кенг ва ёруғ синф хоналари, фан кабинетлари, компьютер хоналари, спорт заллари, кутубхоналар ва бошқа зарур инфратузилмалар билан жиҳозланмоқда.

Мавжуд мактабларни реконструкция қилиш ва капитал таъмирлаш ишлари ҳам кенг кўламда амалга оширилди. Эски ва таъмирталаб бинолар замонавий қиёфага келтирилди, уларнинг моддий-техник базаси мустаҳкамланди.

Бу ишларнинг асосий мақсади ҳар бир бола, у шаҳарда ёки олис қишлоқ ҳудудида яшашидан қатъи назар, муносиб ва замонавий шароитларда таълим олиши учун тенг имконият яратишдан иборатдир.

Замонавий технологиялар ва рақамли таълим

Бугунги глобаллашув ва рақамлаштириш даврида таълим тизимини замонавий технологияларсиз тасаввур этиб бўлмайди. Шу сабабли мустақиллик йилларида, айниқса кейинги даврларда, мактабларни компьютер техникаси ва интернет тармоғи билан таъминлашга катта эътибор берилди.

Ахборот-коммуникация технологияларини таълим жараёнига жорий қилиш ўқувчилар учун билим олишнинг янги имкониятларини очди. Электрон таълим ресурслари, онлайн дарслар, мультимедиа воситалари ва интерактив усуллар ўқув жараёнининг ажралмас қисмига айланиб бормоқда.

Информатика, робототехника, дастурлаш ва хорижий тилларни ўрганишга бўлган эътибор ҳам тобора кучаймоқда. Бу эса ёшларни замонавий меҳнат бозори талабларига мос ҳолда тайёрлашга хизмат қилмоқда.

Ўқитувчи — ислоҳотларнинг асосий таянчи

Ҳеч қандай таълим ислоҳотини ўқитувчисиз тасаввур қилиб бўлмайди. Чунки мактабдаги ҳар қандай янгиликни ҳаётга татбиқ этадиган, ёш авлодга билим ва тарбия берадиган асосий куч — педагогдир.

Шунинг учун мустақиллик йилларида ўқитувчиларнинг жамиятдаги мавқеини ошириш, уларнинг меҳнатини муносиб рағбатлантириш, малакасини мунтазам ошириш масалаларига катта аҳамият берилди.

Педагогларнинг касбий маҳоратини ривожлантириш, замонавий методикаларни ўзлаштириши ва илғор тажрибаларни ўрганиши учун кенг имкониятлар яратилди. Турли танловлар, малака ошириш курслари ва илмий-амалий семинарлар ўқитувчиларнинг билим ва тажрибасини бойитишга хизмат қилмоқда.

Бугунги ўқитувчи нафақат фанни яхши биладиган мутахассис, балки ўқувчининг қалбига йўл топа оладиган, уни мустақил фикрлашга ўргатадиган ва ҳаётга тайёрлайдиган тарбиячи ҳамдир.

Иқтидорли ёшлар учун яратилаётган имкониятлар

Сўнгги йилларда иқтидорли ва истеъдодли ўқувчилар билан ишлаш тизими ҳам янги босқичга кўтарилди. Президент мактаблари, ижод мактаблари ва турли фанларга ихтисослаштирилган таълим муассасаларининг ташкил этилиши бу борадаги муҳим қадамлардан бири бўлди.

Бундай мактабларда ўқувчилар чуқурлаштирилган фан дастурлари асосида билим олиб, илмий-тадқиқот, хорижий тиллар, аниқ ва табиий фанлар ҳамда замонавий технологияларни пухта ўзлаштириш имкониятига эга бўлмоқда.

Халқаро фан олимпиадалари, билимлар беллашувлари ва турли нуфузли танловларда ўзбекистонлик ўқувчиларнинг муносиб иштирок этиши мамлакатимиздаги таълим ислоҳотларининг амалий натижаларидан далолат беради.

Таълим сифати — асосий мақсад

Мактаблар сонини кўпайтириш ва янги бинолар қуриш, албатта, муҳим. Аммо ислоҳотларнинг асосий мақсади — таълим сифатини оширишдир. Шу боис ўқув дастурлари, дарсликлар ва баҳолаш тизимини халқаро талаблар асосида такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Ўқувчиларнинг билим даражасини баҳолашда ёдлашга асосланган усуллардан кўра, уларнинг мустақил фикрлаши, таҳлил қилиши, муаммоларга ечим топиши ва олган билимларини ҳаётда қўллай олиш қобилиятига кўпроқ эътибор берилмоқда.

Бу эса таълимнинг мазмун ва моҳиятини янгилаш, ўқувчиларни келажак ҳаётга ҳар томонлама тайёрлашга хизмат қилмоқда.

Янги Ўзбекистон ва мактаб келажаги

Бугунги кунда Янги Ўзбекистонни барпо этиш жараёнида мактаб таълимига янада катта масъулият юкланмоқда. Чунки мамлакатнинг эртанги тараққиёти бугун мактаб партасида ўтирган ўғил-қизларнинг билим, салоҳият ва дунёқарашига боғлиқ.

Шу боис келгусида ҳам янги мактаблар қуриш, мавжуд таълим муассасаларини замонавийлаштириш, ўқитувчиларнинг салоҳиятини ошириш, рақамли технологияларни кенг жорий қилиш ва таълим сифатини халқаро даражага олиб чиқиш бўйича ишлар изчил давом этади.

Мактаб — бу фақат билим бериладиган маскан эмас. У инсоннинг дунёқараши шаклланадиган, орзу ва мақсадлари пайдо бўладиган, Ватанга муҳаббат ва фуқаролик масъулияти тарбияланадиган муқаддас даргоҳдир.

Хулоса

Хулоса қилиб айтганда, мустақиллик йилларида Ўзбекистон халқ таълими тизимида улкан ва тарихий аҳамиятга эга ислоҳотлар амалга оширилди. Миллий таълим тизими шакллантирилди, унинг ҳуқуқий асослари мустаҳкамланди, ўқув дастурлари янгиланди, 11 йиллик таълим тизими тикланди, замонавий ва ихтисослаштирилган мактаблар ташкил этилди.

Энг муҳими, мамлакатимиз бўйлаб янги мактаблар қурилиб, юзлаб таълим муассасалари реконструкция ва капитал таъмирдан чиқарилди. Бу ишлар ёш авлоднинг сифатли билим олиши, замонавий касб-ҳунарларни эгаллаши ва ўз қобилиятини рўёбга чиқариши учун мустаҳкам замин яратди.

Мустақиллик йилларида таълим соҳасида амалга оширилган ислоҳотлар — бу, аввало, келажакка қилинган сармоядир. Зеро, билимли, ватанпарвар, ташаббускор ва замонавий фикрлайдиган ёшлар — Янги Ўзбекистоннинг энг катта бойлиги ва ишончли таянчидир.

Шундай экан, халқ таълими тизимини янада такомиллаштириш, янги мактаблар қуриш, уларда замонавий ва сифатли таълим учун барча шароитларни яратиш мамлакатимиз тараққиётининг муҳим омилларидан бири бўлиб қолаверади.

Н.Пиримбетова

Халқ депутатлари Хўжайли туман Кенгаши депутати